Voor de eerste wandeldag van het nieuwe jaar is het sinds enkele jaren de gewoonte om vanuit Loon op Zand op pad te gaan voor een wandelrondje met na afloop een nieuwjaarsborrel bij Charles thuis. Dus heeft Charles een rondwandeling tussen Loon op Zand en het buitengebied van Udenhout ten zuiden van de Loonsche en Drunensche Duinen uitgezet. Het moet een aantrekkelijke en verrassende rondwandeling worden door het authentiek kleinschalig coulisselandschap rond de bovenloop van de Zandleij, die door het natte en laaggelegen natuurgebied De Brand stroomt in het typisch Brabants broeklandschap.
Op de mail om mee op pad te gaan en na afloop voor de nazit bij Charles neer te strijken voor de nieuwjaarsborrel reageren alle trouwe wandelvrienden van L.A.W.V.Via-Via. Voor de wandeling zijn het Lauran, Wil en Leo, die mee op stap gaan. Harrie en Hans sluiten later aan en Theo heeft een andere agenda. De wandelaars melden zich om 9.15 uur aan de Andromeda voor vertrek. We wandelen door de statige beukenlaan langs het infopaneeltje naar KNP41 aan het voorplein van het Witte Kasteel. Het huidige gebouw stamt uit 1777, maar het oorspronkelijke kasteel dateert uit 1387 en behoort dan toe aan Hertogin Johanna van Brabant en bestaat uit een eenvoudige woontoren. Rond 1400 verwerft Ridder Pauwels van Haestrecht het kasteel als onderpand van Hertogin Johanna van Brabant. Diverse adellijke en vooraanstaande families bewonen het kasteel, dat in de 15e en 16e eeuw enorm wordt uitgebreid. Er komen bijgebouwen, zoals een onderkomen voor soldaten, een bakkerij en een smederij. Een kasteel is in die tijd een dorpje op zich. Door de eeuwen heen bezoeken beroemde personen het kasteel, zoals de Zonnekoning Lodewijk XIV, die er enige tijd logeert tijdens de krijgstocht in 1672 tegen de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. Ook Napoleon bezoekt tijdens de Franse overheersing het Witte Kasteel.
Daarna nog worden in de 16e en 17e eeuw een aantal vleugels aan het kasteel gebouwd. Maar in 1778 treft het noodlot het kasteel en een ingrijpende verbouwing vindt dan plaats, waarbij de eerder aangebouwde vleugels worden gesloopt, evenals het monumentaal poortgebouw. Het oudste deel van het kasteel, de Middeleeuwse donjon, blijft als enig resterende vleugel gedeeltelijk staan. Zo ontstaat het huidige kasteel, een in 18e eeuwse stijl opgetrokken landhuis, gebouwd op een deel van de oude fundamenten, waardoor enkele keldergewelven met ribloze kruisgewelven bewaard gebleven zijn. Bij deze drastische verbouwing is de ingang van het kasteel van de westzijde naar de noordzijde verplaatst en de vensterindeling aangepast. Op het voorplein komt een koetshuis en een woning voor het personeel. Sinds 2013 is het beheer van het Witte Kasteel in handen van de Stichting Het Witte Kasteel
Hier bij KNP41 gaat de route voor het toegangshek rechtuit naar de Kasteellaan. We steken recht over en volgen het Vrijerslaantje tot we op de Klokkenlaan uitkomen bij KNP40. Linksaf wandelen we de Klokkenlaan in langs de verschillende sportcomplexen. Onder het viaduct van de Kasteelhoeveweg door komen we even verderop langs de N261 bij Kampeerboerderij Klokkenweide, waar we naar links doorsteken naar de Kasteellaan. Op de Kasteellaan gaat de route rechtsaf voorbij Pannenkoekenrestaurant De Financiën tot aan de bosrand. Hier houden we achter de sluitboom het bospad linksaf aan door het bosgebied De Financiën tot aan het punt waar het pad naar rechts afbuigt. We kiezen nu voor het olifantenpaadje rechtdoor en laten het bosgebied achter ons. Met de bocht mee rond een solitaire boom en dan naar rechts komen we op een kruising met een brede zandweg (Heideweg). We slaan rechtsaf en volgen de route langs de bomenrij, die verderop weer door het bosgebied De Financiën verloopt. Bij KNP16 even rechtdoor en bij nogmaals KNP16 wandelen we naar links en volgen we het bospad tot we op de verharding van Moleneind uitkomen. Het is hier even opletten, want door aanpassingen van de klinkerweg worden we even ongeleid. Wij kiezen ervoor om door de berm richting de Pauwelshoeve te gaan. Rechtuit bereiken we bij KNP55 de Pauwelshoeve.
Deze voormalige boerderij in het buitengebied van Loon op Zand is sinds 2018 aangekocht door de Stichting Educatieve Boerderij Tilburg-Loon op Zand en is vernoemd naar Edelman Pauwels van Haastrecht, die eind 14e eeuw Heer van Loon op Zand, Tilburg en Drunen is en een belangrijk en invloedrijk man in Brabant met hoge posten aan het Hof in Holland. Hij bouwde ook het Witte Kasteel in Loon op Zand. De Pauwelshoeve is de thuisbasis van schaapsherder Bart van Ekkendonk met zijn bedrijf ‘De Lachende Ooi’. Het omliggende terrein van de Pauwelshoeve biedt veel mogelijkheden voor landbouw, natuur en educatieve recreatie en is gericht op milieu- en natuureducatie en organiseert allerlei workshops. Op het erf van de hoeve is in de Vlaamse schuur de sfeervolle Uitspanning ’t Blauwe Schaap gevestigd, die als we passeren nog gesloten is.
Vanaf de Pauwelshoeve blijven we het Moleneind volgen tot op de T-splitsing met zandweg en fietspad. Schuin linksvoor wandelen we door het draaipoortje en over het grasbaantje langs de bosrand door het draaihekje naar links. Door het volgende draaihekje wandelen we rechtuit over het perceel van de boomkwekerij tussen de boompjesrijen en bereiken we naar links de Loonse Molenstraat. Even linksaf tot aan Steeg van de Corput waar we rechtsaf slaan en de verharding verlaten. We wandelen over de zandweg richting Natuurgebied De Brand.
Dit 482 hectaren groot natuurgebied behoort toe aan het Brabants Landschap. Het is een gevarieerd en kleinschalig landschap in het dal van de Zandleij, dat in het noorden grenst aan het veel drogere stuifzandgebied van de Loonsche en Drunensche Duinen. Het gebied bestaat uit bossen en moerassen, afgewisseld met vochtige graslanden. In de Vroege Middeleeuwen is De Brand eigendom van de Abdij van Tongerlo, die het gebied in 1232 heeft verkregen van Hertog Jan van Brabant. Dan wordt hier een uitgestrekt veengebied afgegraven in lange smalle kavels, die voor de ene helft bezet zijn met cultuurland, voor de andere helft met hakhoutbos. Nu is Natuurgebied 'De Brand' een zogenaamde Natte Natuurparel en behoort tot een van de belangrijkste, meest waardevolle en natte natuurgebieden in Brabant.
In 2017 heeft Staatsbosbeheer Natuurgebied De Brand de grondwaterspiegel verhoogt om het water langer vast te houden. Door die natuurontwikkeling wordt verdroging en voedselrijkdom door fosfaten en stikstof tegengegaan en wordt de waterkwaliteit verbeterd. Hiervoor is midden in De Brand door Waterschap De Dommel de oorspronkelijke Zandleij afgedamd en de afvoer van het grootste deel van het water omgeleid via de noordelijk gelegen Zandkantse Leij. De gedempte Zandleij voert dan alleen nog lokaal water af en is hiervoor op enkele plaatsen teruggebracht tot een sloot. Al het water stroomt door deze maatregelen alleen nog aan de noordzijde van het gebied door de omgelegde Zandleij.
Na het paneeltje komen we in Natuurgebied De Brand en steken we bij de duiker de waterloop van de Zandleij over. Deze oude waterloop met een lengte van zo’n 16 kilometer ontspringt in het gebied, dat op de topokaart vermeld staat als De Zandleij, grenzend aan het huidige Noorderbos. Hier zijn tussen 1919 en 1929 vloeivelden en drainagevelden aangelegd om het regen- en afvalwater van Tilburg en zijn textielindustrie te zuiveren en af te voeren. Van hier stroomt de Zandleij in noordoostelijke richting door het natte en laaggelegen natuurgebied De Brand en vervolgens langs kasteel Zwijnsbergen bij Helvoirt. Daarna buigt het riviertje af in noordelijke richting en stroomt uit in het Afwateringskanaal 's-Hertogenbosch-Drongelen. Als in 1970 de huidige waterzuiveringsinstallatie Noord in gebruik wordt genomen verbetert de kwaliteit van het water in de Zandleij aanzienlijk! De vloeivelden met een stelsel van aan- en afvoersloten worden gesaneerd. Het beekdal van de Zandleij en is een typisch Brabants broeklandschap met boscomplexen afgewisseld met moerasgebieden en verspreid liggende vochtige graslanden.
We slaan over de Zandleij het eerste pad naar links in. Door dit beukenlaantje met de bocht naar rechts gaat de route op een breed graspad langs de bosrand met aan de rechterzijde zicht op de weilanden. Dit pad komt uit op een onverharde weg. Hier negeren we het pad links naar een verbouwd boerderijtje. De onverharde weg leidt ons naar een asfaltweg (Schoorstraat) met aan beide zijde een vrij liggend fietspad. Hier volgen we naar links het fietspad voorbij aan De Spankenhof tot aan het bruggetje over de Zandleij met KNP4. Meteen na oversteek van de Zandleij slaan we bij KNP04 rechtsaf en volgen we het onverharde pad door de weilanden op de oever van de gekanaliseerde Zandleij aan de rechterzijde. Na 400 meter steken met de bocht naar links bij het bruggetje de Zandleij over. We volgen het zandpad met de sloot van de Diepleij aan de rechterzijde komen we opnieuw in Natuurgebied 'De Brand'.
Bij het eerste pad aan de linkerzijde slaan we naar links af en verlaten we de groengele markering van het wandelroutenetwerk. De route voert ons nu over een smal pad door moerassig en waterrijk gebied noordwaarts. We passeren een wildobservatiestoel en komen in een bosgebied, dat ons naar de waterloop van de Zandleij voert. Op het dijkje aangekomen langs de Zandleij gaat de route rechtsaf tot we na het hek aan de betonnen brug over de Zandleij staan bij KNP40. We steken de brug naar links over en volgen het pad met de bocht mee door het bosje tot we op de Oude Bosschebaan komen. Aan de overzijde van de Oude Bosschebaan geeft een paneel aan dat we in de Loonsche en Drunensche Duinen komen. Hier volgen we de groengele markering van het wandelroutenetwerk op. Na goed 100 meter bereiken we KNP32.
Deze knooppuntpaal KNP32 heeft een opvallend plaatje, dat je bij nat weer een andere route moet kiezen op het Pauwelspad! De route gaat hier linksaf richting KNP37 over een smal bospad door een gebied aan de zuidkant van het stuifzandgebied, waar enkele verscholen dassenburchten liggen. Aan gekomen op een T-splitsing wandelen we rechtsaf en bereiken we de beboste duinwal aan de zuidzijde van het duinengebied, die de opmars van het stuifzand tegenhoudt. Rechtuit bovenop de duin staat KNP37. Onze route gaat linksaf richting KNP30 onder langs de duinwal. Op het punt waar je naar links bij het uitzichtpunt komt, gaat het bospad over in asfalt. Wij wandelen rechtdoor langs het oorlogsmonument voor veertien verzetsstrijders, die hier In de vroege morgen van 26 mei 1944 in 2 groepen van zeven man door een Duits vuurpeloton geblinddoekt en gefusilleerd zijn ergens achter Bosch en Duin in de Loonsche en Drunensche Duinen. Dit is gebeurd, nadat ze op 24 mei 1944 in de Polizeigefängenis Haaren (NB) na een kort proces ter dood veroordeeld zijn.
Voorbij deze gedenkplek komen we bij KNP30, waar linksaf Restaurant Bos en Duin ligt. Deze horecagelegenheid in 1930 bouwt door Graard Kruijssen aan de Oude Bossche Baan, de historische 'Route du Napoleon', waarover Napoleon Bonaparte op 6 mei 1810 met zijn echtgenote, de 19-jarige keizerin Marie Louise, in een door tien paarden getrokken rijtuig, van Breda naar 's-Hertogenbosch rijdt. In die dagen is het de doorgaande weg, die Napoleons troepen door de jaren heen hebben gevolgd. Graard Kruijssen had iets met Napoleon, want als hij de oude boerderij koopt, vindt hij onder het dak een oud Beaumont geweer en een pistool uit de Napoleontische tijd en laat hij een kaartje maken van de omgeving waarop hij de Oude Bossche Baan omdoopte tot 'Oude weg van Parijs naar Lübeck'. In 1944 is Bos en Duin door oorlogsgeweld zwaar beschadigd maar terstond weer opgebouwd en in 1955 verbouwd en heropend. Zoon Tijn neemt de zaak in 1965 over. Na een felle brand van 9 op 10 juli 1993, waarbij het met riet gedekte pand tot de grond toe afbrandt, volgt nog eens een grootscheepse renovatie en wordt één van de zalen ingericht als de Napoleonzaal. Het is de bekende Tilburgse schilder André van Loon, die deze zaal een speciaal 'Napoleons' uiterlijk heeft gegeven. Want naast een afbeelding van Napoleon Bonaparte in de bekende pose op zijn steigerende paard en een afbeelding van keizerin Joséphine, zien we ook soldaten voorstellend Tijn Kruijssen met hond en zijn vriendengroep.
Restaurant Bos en Duin is voor ons een goed pauzemoment voor een korte lunchpauze! Wat ons opvalt zijn de vele hondenbezitters, die met hun viervoeters ook in het restaurant zijn neergestreken! Na de koffie wacht ons nog het laatste traject terug naar Loon op Zand. Vanaf KNP30 wandelen we naar rechts naar de zandvlakte en met de bocht naar links steken we het mountainbike pad over tot we links aanhoudend op het fietspad komen. We volgen de brede zandbaan met fietspad tot In de bocht, waar het landschap zich opent en we naar rechts zicht krijgen op het heide- en duingebied van de Loonsche en Drunensche Duinen. De route gaat hier linksaf tussen de heide door. We wandelen nu langs de bosrand en volgen het pad met de bocht naar rechts over een kleine verhoging. Op dit bospad passeren KNP27 en KNP18 en lopen we door tot op de kruising met een brede zandweg. De kruising steken we recht over en volgen na een tiental meter de groengele markering schuin linksvoor langs KNP23. Verderop laten we het bos achter ons en komen in open landbouwgebied. Langs de bosrand van Landgoed Duynstaete bereiken we de verharding van de Berkenlaan. We volgen de Berkenlaan rechtuit tot aan Villa Le Blaireau.
Deze monumentale Victoriaans Neo-Classicistisch Villa Le Blaireau aan de rand van Loon op Zand is in 1992 gebouwd door Jacques de Leeuw (1933–2021), oprichter van het mediaconcern Audax. Hij is naast zijn zakelijke succes bekend als een gulle weldoener ter ondersteuning van jong artistiek talent en groot liefhebber van kunst en cultuur. Aan de oprijlaan staat een in brons uitgevoerde das, die Jacques de Leeuw geïnspireerd heeft voor de naam van zijn statig optrekje door het herintroductieproject van de das (le blaireau is de Franse naam voor ‘das’) in de Loonsche en Drunensche Duinen. De villa is ontworpen door architect Hub Prins en heeft een opvallende timpaan boven de hoofdingang voorstellend de godin van de wijsheid, Pallas Athene met naast haar een leeuw. Het interieur wordt gekenmerkt door een rijke luxueuze inrichting met een kunstcollectie aan antiek en moderne kunst. Bijzondere aspecten van het landgoed zijn de Franse tuinen in Versailles-stijl met waterpartij en een privétheater in het souterrain. Na het overlijden van Jacques de Leeuw in 2021 wordt de villa overgenomen door ondernemer Eric Berkhof, CEO van de Van Mossel Automotive Group. Eind 2024 komt de unieke inboedel en kunstcollectie onder de hamer tijdens een online veiling en in 2025 komt de villa te koop. Maar hoe dan ook: Villa Le Blaireau blijft een markant symbool van de nalatenschap van Jacques de Leeuw.
Bij Villa Le Blaireau wandelen we met de bocht naar rechts de Berkenlaan even langs Hans om hem uit te nodigen voor de nieuwjaarsborrel. We vervolgen de Berkenlaan tot in de bocht met de Kamperfoelielaan. Nu even linksaf en na een tiental meters naar rechts nemen we het voetpad achter het kerkhof door. Door de Weteringstraat komen we op het Oranjeplein en steken langs Café Brasserie De Kiosk de straat over. Bij KNP20 slaan we de Ecliptica in naar de Andromeda. Bijna tegelijkertijd arriveren ook Harrie en Hans voor de gezellige nazit met een hapje en een drankje. Een goed begin van het nieuwe wandeljaar 2026!
Charles Aerssens
31 januari 2026
Lange Afstand Wandelvereniging "VIA-VIA".
Gegenereerd op 31-01-2026 door C.P.J. Aerssens